ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΤΩΡΑ
Παρασκευή, 16 Σεπτεμβρίου, 2011 - 12:00
ΤΟΥ Βίκτωρ Ρουδομέτωφ Πανεπιστήμιο Κύπρου

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ: ΕΝΑ ΑΒΟΛΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ;

ΑΡΘΡΑ
«Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας ως κράτος - έθνος που το παρελθόν αποτελεί άβολο και καταστροφικό καταφύγιο», διάβασα στην ιστοσελίδα ενός φίλου στο Facebook. Η παρατήρηση αξιοπρόσεκτη και ουσιαστική, και δυστυχώς αληθής. Τον Μάιο του 2011 ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θάνος Βερέμης, ο οποίος διατελούσε επισκέπτης καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, έδωσε την τελευταία διάλεξη στην ετήσια σειρά διαλέξεων που διοργανώνει το Τμήμα. Όπως ήταν φυσικό, επικεντρώθηκε στην ερμηνεία της νεοελληνικής ιστορίας. Άλλωστε, η σχετική δημοσιότητα για την τηλεοπτική σειρά «1821» είχε φτάσει και στην Κύπρο. Όμως, δεδομένης της υφιστάμενης πολιτικής πραγματικότητας, ήταν λογικό το πολυπληθές ακροατήριο να προσδοκά μια πιο ιστορική κατανόηση της τρέχουσας συγκυρίας.
Ο κ. Βερέμης δεν μάσησε τα λόγια του αναφορικά με τον χαρακτήρα και το ήθος των ελλήνων πολιτικών και ειδικότερα για την χαμηλή ποιότητα των ατόμων που έχουν την βουλευτική ιδιότητα. Με σημείο αναφοράς τις δικές του διδακτικές εμπειρίες, επιβεβαίωσε το στερεότυπο που θέλει τους εκπροσώπους των φοιτητικών παρατάξεων να μετατρέπονται σε πολιτικούς, και σχολίασε αρνητικά την πρακτική αλλά και το ήθος που αυτή η πορεία σηματοδοτεί.
Και φυσικά, περιέγραψε το σύνολο της νεοελληνικής ιστορίας ως μια ιστορία όπου κυριαρχούν διαφορετικές μορφές και εκφάνσεις των πελατειακών σχέσεων. Μάλιστα, ήταν ιδιαίτερα αρνητικός απέναντι στον μακαρίτη Ανδρέα Παπανδρέου, στον οποίο απέδωσε την εισαγωγή ενός Αμερικανικής εμπνεύσεως «λαϊκισμού» στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Και μετά, στο τέλος της παρουσίασης, είπε στο ακροατήριο ότι όλα αυτά πρέπει να τα αλλάξουμε. Όπως άλλωστε το λέει και ο πρωθυπουργός της χώρας. Υπάρχει κάτι βαθιά ανακόλουθο σε αυτήν την πρό(σ)κληση. Τι πιθανότητες υπάρχουν να «αλλάξουμε» εάν αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν σημαδέψει ολόκληρη την νεοελληνική ιστορία; Η ανακολουθία αυτή είναι κάτι που όλοι καταλαβαίνουν ή και απλώς συναισθάνονται. Και είναι αυτό που η πρώτη πρόταση του κειμένου αναδεικνύει.
Για να φτιάξουν οι άνθρωποι ένα διαφορετικό αύριο πρέπει πρώτα να το ονειρευτούν, να το φανταστούν μέσα τους ως κάτι εφικτό και όχι ως προϊόν μυθοπλασίας.  Να μην έχει επομένως η επίκληση χαρακτηριστικά ευχολογίου ή μιας μελλοντολογικής ονείρωξης, προς την οποία η λαϊκή σοφία ορθώς ανταπαντά με την στερεότυπη έκφραση «Αυτά στην Ελλάδα δεν γίνονται». Χρειάζονται δηλαδή οι άνθρωποι την ουσιαστική έμπνευση, και αυτήν την αναζητούν σε οράματα, προτάσεις για το αύριο και ιστορικά ή βιωματικά παραδείγματα.
Συνήθως το μοντέλο του αύριο ή την έμπνευση για αυτό το αναζητούμε στις ιστορίες που λέμε αναμεταξύ μας ή στην δική μας προσωπική, οικογενειακή ή ακόμη και εθνική ιστορία. Νομίζω ότι αυτός είναι ένας από τους λόγους που κάνει πραγματικά μεγάλη την ευθύνη των ατόμων που αναλαμβάνουν να γράψουν την ιστορία ενός τόπου. Μέσα από την περιγραφή του παρελθόντος, όπως αυτοί το αναψηλαφούν και το πλάθουν μέσα από τις δικές τους ερμηνείες, διαμορφώνουν τις εικόνες εκείνες που χρησιμοποιούμε όλοι για να οραματιστούμε και να διαμορφώσουμε το αύριο. Παραδείγματος χάριν, ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος ενέπνευσε τις επόμενες γενιές να οραματιστούν μια μεγάλη Ελλάδα διαφορετική από την «ψωροκώσταινα» του 19ου αιώνα. Βέβαια, προτού να γίνει κάτι τέτοιο μεσολάβησαν μια χρεοκοπία, μια καταστροφική και ταπεινωτική ήτα από την Οθωμανική αυτοκρατορία και ένα πραξικόπημα.  
Αναρωτιέμαι εάν οι σημερινοί μας ιστορικοί είναι ικανοί να κάνουν κάτι ανάλογο για την τωρινή συγκυρία. Εάν δηλαδή μπορούν να χρησιμοποιήσουν το παρελθόν για να μας εμπνεύσει ώστε να απαντήσουμε στις προκλήσεις του αύριο. Το βέβαιο είναι ότι αυτό μάλλον δεν πρέπει να το περιμένουμε από αυτούς που είναι ήδη συνταξιούχοι ή πρόκειται να σύντομα να ενταχτούν στην κατηγορία αυτή. Όχι ότι πρόκειται να είναι ανενεργοί ή «εξοφλημένοι», κάτι τέτοιο δεν είναι ποτέ απλά το αποτέλεσμα της συνταξιοδότησης.
Απλώς, είναι μάλλον απίθανο να ακούσουμε από αυτούς που έχουν ένα μεγάλο και πολλές φορές ένδοξο παρελθόν κάτι ρηξικέλευθα διαφορετικό από ότι μας έχουν πει κατά το παρελθόν.  Η εντύπωση μου είναι ότι η πλειοψηφία των ελλήνων ιστορικών, για παράδειγμα, όντως συμφωνεί με την Βερέμειο απόδοση της νεοελληνικής ιστορίας. Όμως, το να περιγράφουμε το κοινωνικό και πολιτικό παρελθόν μας με όρους πελατειακών σχέσεων ή να εστιάζουμε την προσοχή μας αποκλειστικά και μόνον σε αυτήν την διάσταση της ιστορίας του Ελληνικού έθνους-κράτους απλώς επιβεβαιώνει ότι σαν λαός είμαστε δεσμευμένοι στην κοινωνική κατάσταση που έχει προκαλέσει τα σημερινά αδιέξοδα. Χρειάζεται επομένως να δούμε το παρελθόν με άλλο μάτι, εάν είναι να βρούμε την έμπνευση και τα οράματα για να φτιάξουμε ένα διαφορετικό αύριο.
Και έτσι περιμένουμε να αναδυθούν εκείνες οι φωνές που θα περιγράψουν πράξεις του παρελθόντος οι οποίες μπορούν να  μας εμπνεύσουν σε πορείες αλλιώτικες από αυτές που είμαστε συνηθισμένοι (ή ίσως και εθισμένοι).

Σχετικά Άρθρα

Μικροκομοτηναίικα

Μικροπολιτική στα ερείπια και στην απόγνωση και ρεπορτάζ βασισμένο στον ανθρώπινο πόνο και στην καταστροφή,  μόνο και μόνο για να αντιπολιτευτούν, η να πουλήσουν  η να ρίξουν ευθύνες,  μόνο στην  Ελλάδα γίνε

Ημερολόγιο