ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΤΩΡΑ
Σάββατο, 23 Νοεμβρίου, 2019 - 10:00
Έν αρχή ήν ο Λόγος

Ιχνηλατώντας την γύρη των ανέμων της Λαϊκής Παράδοσης

ΑΡΘΡΑ
Βασίλης Φλώρος.

Άφθογγοι Γάμοι

Χρονικές και τοπικές παραλογές

 

“...Άι καημένη! Αν είσαι β'βή και βώκου
δεν είσαι και τυφλή τυφλώκου...”

Δεν είναι λίγες οι φορές, που τα συναυλιακά μου ταξίδια συνοδεύουν πηγές καλά κρυμμένων ιστοριών, αναθυμιές της ερημιάς των τόπων και των ανθρωπίνων ψυχών που συναντώ, τυχαίος κι ανίδεος διαβάτης της ζωής, σαν έτοιμος από καιρό ν' αδράξω τ' αφανέρωτα μυστικά που φωλιάζουν στ' άδυτα σπλάχνα της λήθης του χρόνου, στο σύνορο ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον θρύλο, γέννημα του πόνου, αλλά και της ανθρώπινης δίψας για γνώση και ερμηνεία της μαγείας του κόσμου. Κι όμως, εκείνο το ταξίδι ήταν διαφορετικό από τ' άλλα. Αιτία, ο ξεχωριστός συνταξιδιώτης που συντρόφευε το δρόμο μου, που αν και τα ρoζιασμένα δάχτυλά της φανέρωναν την μοιραία επέλαση του χρόνου, η γλυκύτητα του βλέμματος και της φωνής της έδειχναν το ευγενές και άφθαρτο της ψυχής της. Καταγόταν από το Ασένοβγκραντ της Βουλγαρίας, την αρχαία ελληνική πόλη Στενήμαχο, που χτίστηκε από τους Θράκες τον 3ο αιώνα π.Χ. Πιάσαμε την κουβέντα. Μου διηγήθηκε την δική της ιστορία, νοσταλγώντας την ζέση και τη θαλπωρή μιας αθωότητας, που η φθορά του χρόνου έκανε γλυκόπικρη ανάμνηση. Ήταν κι εκείνη κάποτε μια από τις άλαλες γυναίκες, μια Χελιδόνα, που φτερουγίζει στις παραλογές των τοπικών θρύλων στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, αλλά και σε πιο μακρινούς τόπους, αποδεικνύοντας την κοινές αναφορές και παραδόσεις λαών...! Εκείνη, άνοιξε και μου προσέφερε απλώς το μπαούλο των παραμυθιών...!!

Παραλογή Ι
[Θεσσαλία - Σοφοκλής]

Η αρχαία παράδοση, αναφέρει την αρπαγή της Θέτιδας από τον Πηλέα. Η θεά, αρνούμενη να νυμφευθεί έναν θνητό κατ' εντολή του Δία, αλλάζει μορφές. Συν τοις άλλοις, μεταμορφώνεται και σε πουλί, παραμένοντας επιτηδευμένα άλαλη στο κάλεσμα του Πηλέα. 

Στο έργο του Σοφοκλή επίσης, γίνεται αναφορά στους “άφθογγους γάμους” του θνητού Πηλέα και της θεάς Θέτιδας.

Παραλογή ΙI
Η Χελιδόνα
[Στενήμαχος Θράκης – Ασένοβγκραντ Βουλγαρίας]

Ένα παλικάρι αγαπούσε μία νέα, δίχως όμως αυτό να είναι αμοιβαίο. Για να αποσπάσει την προσοχή της, το παλικάρι αλλάζει ενδυμασία και ξεχύνεται στους δρόμους να πουλήσει μήλα. Στάθηκε κάτω από το σπίτι της αγαπητικιάς του και φωνάζει “Μήλα, μήλα καλά!”. Εκείνη, δίχως να καταλάβει ποιος είναι ο παράξενος πωλητής, τον ρωτά : “Πόσο δίνεις τα μήλα;”. “Όλα, όμορφη κυρά, τα δίνω για ένα σοινίκι κεχρί.”, της απαντά. “Θα τα αγοράσουμε όλα εμείς, τότε”, του απάντησε με χαρά η νέα. Ανεβαίνει, λοιπόν, ο νέος στο σπίτι, παίρνει το σοινίκι και δίνει μήλα. Κάνει ν' αδειάσει όμως το κεχρί και άξαφνα το χύνει καταγής. Σκύβει να το μαζέψει, υπό τον γέλωτα της νέας, που βλέποντας την απερισκεψία του, του προτείνει να του δώσουν άλλο σοινίκι. Εκείνος αρνήθηκε ευγενικά και συνεχίζει το μάζεμα μέχρι που τον βρήκε η νύχτα. Τότε παρακάλεσε να τον φιλοξενήσουν για τελειώσει τη δουλειά του. Εκείνοι, ανυποψίαστοι, δέχονται να τον φιλοξενήσουν, απορώντας μόνο για την ανόητη επιμονή του. Αφού όλοι πήγαν να πλαγιάσουν, ο νέος μπαίνει νύχτα στην κάμαρα της αγαπητικιάς του, την αρπάζει και την κλέβει, χωρίς να τον αντιληφθεί κανείς, ούτ' η ίδια η, κοιμωμένη βαθειά, νέα. Μόλις ξημέρωσε και αντιλήφθηκε την παγίδα του νέου, αποφασίζει να μη βγάλει μιλιά. Έτσι κι έγινε. Μάταιη κάθε προσπάθεια του νέου να την κάνει να μιλήσει. 

Έτσι, πέρασε πολύς καιρός. Ο νέος βασανιζόταν τόσο πολύ για την άφωνη αγαπητικιά του, που απηύδησε και αποφάσισε να παντρευτεί άλλη, που τουλάχιστον να μιλά. Την ημέρα του γάμου, η αγαπητικιά, παρούσα και εκείνη, από τη λύπη της, δεν αντιλήφθηκε ότι η λαμπάδα που κρατούσε κάηκε τόσο που παρ' ολίγο να κάψει τα δάχτυλά της. Τότε, η νύφη γυρίζει και την παρατηρεί σε ιδιαιτέρως αυστηρό ύφος:

“...Άι καημένη! Αν είσαι β'βή και βώκου
δεν είσαι και τυφλή τυφλώκου...”

Η νέα, δίχως να χάσει καιρό, γυρίζει και λέει της νύφης: “Τρία χρόνια τώρα, υπέφερα εγώ, δίχως να βγάλω μιλιά. Τώρα, εσύ, δεν μπορείς ούτε μία στιγμή να υποφέρεις”. Ο νέος, ακούγοντάς την να μιλά, εχύθη απάνω της να την πιάσει. Αρπάζει την πλεξούδα της, αλλά εκείνη, μεταμορφώνεται ευθύς σε χελιδόνα και φεύγει μακριά. Μόνον η πλεξούδα της απέμεινε στον δυστυχή νέο κι αυτή, όπως λένε οι ντόπιοι, είναι η ψαλιδωτή ουρά του χελιδονιού.

Παραλογή ΙIΙ
Της βασιλ'-πούλας που πάγει στον πόλεμο
[ Ζαγόρι Ηπείρου – Αλβανικό Παραμύθι ]

Σε αυτήν την παραλογή, αντί για κεχρί υπάρχει φακή. Επίσης, υπάρχει σημειολογική συγγένεια με τα τραγούδια της περιοχής, στα οποία η κοπέλα, που γίνεται κουμπάρα στο γάμο του καλού της, τελικώς τον παντρεύεται.

Παραλογή ΙV
Ο Ήλιος κι η Γιάννα
[Βουλγαρία - Τραγούδι]

Ο Ήλιος κλέβει τη Γιάννα και την παντρεύεται, όμως εκείνη δε βγάζει λέξη για τρία ολόκληρα χρόνια. Ο Ήλιος τότε πείθεται από τη μητέρα του και παντρεύεται άλλη, τη Βίλα του Αυγερινού. Μια μέρα η Γιάννα καίγεται από το κερί που κρατά στο χέρι της όλη τη νύχτα για να φουρνίσει η νύφη. Η νύφη της φωνάζει εξοργισμένη: “Και, γιατί να καείς; Βουβή είσαι – δεν είσαι τυφλή!”. Τότε η Γιάννα της αποκρίθηκε πως είχε κάνει τάμα να μην μιλήσει για τρία χρόνια, την ώρα που η πεθερά της βιάστηκε να παντρέψει ξανά τον γιο της, πριν παρέλθει ο χρόνος. Στο άκουσμα της είδησης η πεθερά διώχνει την δεύτερη νύφη.

Παραλογή V
[Ρουμανική Λαϊκή Παράδοση – Παραλογές Παραμυθιών]

Η κόρη αποφασίζει να μείνει άλαλη, ώσπου να βρεθεί το χαμένο δαχτυλίδι της, που το πήρε η θάλασσα ή το ποτάμι. Το δαχτυλίδι τελικώς βρίσκεται στην κοιλιά ενός ψαριού. Μόλις ο αγαπητικός της πάει να της το δώσει, εκείνη μεταμορφώνεται σε χελιδόνι και φεύγει μακριά. Εκείνος την αρπάζει από την ουρά για να την κρατήσει. Από τότε, η ουρά το χελιδονιού είναι ψαλιδωτή.

Παραλογή VΙ
Όρκος της σιωπής
[Σλαβική λαϊκή παράδοση]

Ο Όρκος της Σιωπής εμφανίζεται επίσης στα γαμήλια έθιμα των Σλάβων. Η νύφη έμενε αμίλητη, ώσπου να καεί εντελώς το κερί που κρατούσε στο χέρι της.

Παραλογή VΙΙ
Οθάρ και Σύριθα
[Δανία]

Η σκανδιναβική λαϊκή παράδοση επίσης, αναφέρεται σε μια παραπλήσια παραλογή, σχετικά με το γάμο του Οθάρ και της Σύριθα.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ - ΓΛΩΣΣΑΡΙ

1. σοινίκι, το: Μέτρο χωρητικότητας για σιτηρά και όσπρια ( 1 σοινίκι = 1/8 κιλά ) 
2. κεχρί: πόα που καλλιεργείται ως τροφή των ανθρώπων ή των ζώων, ιδίως πτηνών – λιανοκάλαμποκο

ΠΗΓΕΣ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού – Παραδόσεις, Νικολάου Γ. Πολίτη, εκδόσεις “γράμματα”, 1994
2. Προσωπική έρευνα στη ευρύτερη περιοχή της Ροδόπης και της Θεσσαλίας.
3. Γεώργιος Θωμάς, Πηλιορείτης  δάσκαλος και λαογράφος
4.Αφηγήσεις του ξεχωριστού συνταξιδιώτη με τα ροζιασμένα χέρια...

Βασίλης Φλώρος
τραγουδοποιός
aganda.music@gmail.com
www.facebook.com/vassilisfloros

Σχετικά Άρθρα

Μικροκομοτηναίικα

Σαφώς είναι δύσκολο για τη χώρα μας,  να αντιπαρατεθεί βασιζόμενη μόνο σε λογικά επιχειρήματα, η στην ανύπαρκτη  διπλωματική στήριξη από τους συμμάχους, με το υπάρχον διεθνές σκηνικό,   έναντι της Τουρκίας.