ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΤΩΡΑ
Τετάρτη, 23 Φεβρουαρίου, 2011 - 12:00
του Βίκτωρα Ρουδομέτωφ Αν. καθηγητής κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Κύπρου www.roudometof.com

Το ?21 και η Αλήθεια

ΑΡΘΡΑ
Από την προβολή του πρώτου επεισοδίου της σειράς ντοκιμαντέρ «1821» του Σκάι η σειρά έγινε στόχος κριτικής και αντικείμενο συνωμοσιολογικών αναλύσεων. Υπάρχουν πολλά ζητήματα που ανακύπτουν όταν η αφήγηση ενός ιστορικού γεγονότος χρησιμοποιείται ως αφορμή για μια ερμηνεία ολόκληρης της Ελληνικής ιστορίας. Και μάλλον εδώ πρέπει να αναζητηθεί το βασικό μειονέκτημα του «1821». Προσπαθεί να κάνει πολλά πράγματα μαζί, με αποτέλεσμα η περιληπτική αναφορά που γίνεται αναγκαστικά να οδηγεί σε μια πρόσμιξη γεγονότων και ερμηνειών. Αυτό γίνεται αντικείμενο κριτικής από όσους αισθάνονται ότι αυτή η πρόσμιξη ενέχει υποκειμενικές κρίσεις. Αλλά όποιοι και να ήταν οι υπεύθυνοι ενός τέτοιου εγχειρήματος, δεν θα επιτύχαιναν καλύτερο αποτέλεσμα. Η πρόσμιξη γεγονότων και ερμηνειών είναι πάντοτε μια διαδικασία υποκειμενική.

Το ’21 και η Αλήθεια

Αυτό που είναι προβληματικό όμως είναι το επιχείρημα ότι για πρώτη φορά πρόκειται να μας πουν την Αλήθεια. Η αντίληψη ότι η Αλήθεια είναι μια και αντικειμενική και μάλιστα ότι μπορεί να ειπωθεί ex cathedra είναι βαθύτατα αντιεπιστημονική και δε βοηθάει τον θεατή να αποκτήσει ουσιαστική παιδεία. Αντίθετα, όλοι μας έχουμε δει ξένα ντοκιμαντέρ για ποικιλία θεμάτων όπου η παρουσίαση ξεκινάει με τις διαφορετικές προσεγγίσεις των ειδικών. Μετά, παρουσιάζονται οι αποδείξεις που επικαλούνται οι ειδικοί υπέρ ή κατά μιας άποψης. Έτσι, ο θεατής μορφώνεται ουσιαστικά σε σχέση με τις ερμηνείες και τα επιχειρήματα της επιστημονικής κοινότητας, καθώς με το πώς κρίνονται αυτά στην πράξη. Τις περισσότερες φορές, και αυτό είναι πολύ συνηθισμένο σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους, κάποια αρχικά θέματα καταλήγουν να επαναδιατυπωθούν με διαφορετικό, πιο ακριβή, σύγχρονο και σαφή τρόπο. Άλλωστε, δεν υπάρχουν τελικές απαντήσεις στην επιστήμη, παρά μόνον νέα ερωτήματα προς διερεύνηση. Επιπλέον, μέσω της αντιπαράθεσης επιχειρημάτων και της λογικής αξιολόγησης αυτών με βάση τις αποδείξεις που υπάρχουν ο θεατής αναπτύσσει τη δική του ικανότητα κριτικής σκέψης.  Με αυτόν τον τρόπο ο θεατής αποκτά συνείδηση της ίδιας της διαδικασίας της επιστήμης και του τρόπου με τον οποίο κάποιος προσεγγίζει και αναλύει επιστημονικά θέματα. 

Αλλά στο «1821» η Αλήθεια παρουσιάζεται ως μονοδιάστατη. Για να πάρουμε για παράδειγμα έναν από τους βασικούς άξονες της σειράς, η προσέγγιση του «1821» στο ζήτημα του έθνους είναι η προσέγγιση των «εκσυγχρονιστών», σύμφωνα  με την οποία το έθνος είναι γέννημα της νεωτερικότητας και μάλιστα της Γαλλικής επανάστασης. Όσοι έχουν, όμως, έστω και μια επιδερμική σχέση με τη μελέτη του εθνικισμού γνωρίζουν ότι αυτή δεν είναι η μοναδική θεώρηση πάνω στο θέμα. Στο «1821» η προσέγγιση των «εκσυγχρονιστών» εκφράζεται μέσω της ορολογίας που χρησιμοποιείται, η σημασία της οποίας διαφεύγει των μη ειδικών. Η σειρά αναφέρεται στο «εθνικό κράτος» (national state) και όχι στο «έθνος-κράτος» (nation-state). Η διαφορά είναι σημαντική. Το εθνικό κράτος ορίζεται ως το κράτος το οποίο «εθνικοποιεί» τον πληθυσμό του, δηλαδή, χρησιμοποιεί τους μηχανισμούς του για να δημιουργήσει μια εθνική ταυτότητα μεταξύ του πληθυσμού. Αυτό υπονοεί ότι η εθνική ταυτότητα είναι δημιούργημα της κρατικής εξουσίας. Αντίθετα, το έθνος-κρατος είναι ένα κράτος το οποίο υπάρχει στη βάση του δικαιώματος ενός έθνους για αυτοδιάθεση. Δεν υπάρχει κάποια κρίση σχετικά με τη νεωτερικότητα ή μη του έθνους. 

Εάν στόχος της σειράς ήταν να τεθούν αυτά τα ζητήματα, τότε θα έπρεπε να διερευνηθούν ευθέως, εκθέτοντας τις διαφορετικές επιστημονικές απόψεις και παρουσιάζοντας στον θεατή τα επιχειρήματα. Ότι ο Έλληνας θεατής είναι αρκετά ώριμος για να ανταποκριθεί σε μια τέτοια πρόκληση είναι βέβαιο και άλλωστε φαίνεται και από το ζωηρό ενδιαφέρον που προκλήθηκε από τη σειρά. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι όλα αυτά και πολλά ακόμη πήγαν να γίνουν μέσα από μια και μοναδική σειρά ντοκιμαντέρ και μάλιστα παρουσιάζοντας την Αλήθεια ως απόλυτη και μονοδιάστατη. Δυστυχώς, η άγνοια δεν αντιμετωπίζεται με την αξίωση ότι κάποιοι έχουν το μονοπώλιο της Αλήθειας, αλλά με την πρόσβαση και τη δημιουργία κουλτούρας γνώσης, κάτι που προϋποθέτει τον επιστημονικό διάλογο, τη συζήτηση, την αντιπαράθεση με επιχειρήματα και την κρίση των ερμηνειών, στον βαθμό που τα γεγονότα επιτρέπουν κάτι τέτοιο. Αυτό απαιτεί ουσιαστική επιστημονική κατάρτιση και υψηλότερο επίπεδο από αυτό που υφίσταται μεταξύ της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας. Αλλά είναι γνωστό ότι όλη η ελληνική κοινωνία νοσεί σοβαρά, όταν το ζητούμενο είναι ο διάλογος, η συζήτηση και η αντιπαράθεση στη βάση επιχειρημάτων. Η σειρά απλώς επιβεβαίωσε ότι εάν κάποιος νομίζει ότι το ελλαδικό ακαδημαϊκό κατεστημένο δε χαρακτηρίζεται από αυτές τις πολύ γνώριμες αδυναμίες της ελληνικής κοινωνίας τότε μάλλον πλανάται.

Σχετικά Άρθρα

Μικροκομοτηναίικα

Μικροπολιτική στα ερείπια και στην απόγνωση και ρεπορτάζ βασισμένο στον ανθρώπινο πόνο και στην καταστροφή,  μόνο και μόνο για να αντιπολιτευτούν, η να πουλήσουν  η να ρίξουν ευθύνες,  μόνο στην  Ελλάδα γίνε

Ημερολόγιο